X
تبلیغات

یوزرنیم و پسورد روزانه نود 32

توسعه روستايي (Rural Development ) - كار آفريني در روستاها و جايگاه آن در توسعه روستايي

توسعه روستايي (Rural Development )

در خصوص مجموعه مقالات

چکیده

توسعه روستایی عامل بهبود شرایط زندگی افراد کم درآمد ساکن روستا و خودکفا ساختن آنان در روند کلی توسعه یک کشور است و این خودکفایی جزو برنامه های کارآفرینی است. از اهداف کارآفرینی ، توسعه پایدار روستایی است و در این رابطه پرداختن به صنایع روستایی ، صنایع تبدیلی و صنعت گردشگری (توریسم ) و ایجاد مشاغلی نظیر فرش بافی و صنایع دستی و یا تولیدات اولیه خانگی مفید است که سبب کاهش مهاجرت روستاییان به شهرها می شود . در این بین کشورهایی چون مالزی ، چین ، هند و امریکا سرمایه گذاری وسیعی در کارآفرینی روستایی انجام داده اند .

کلمات کلیدی:توسعه روستایی-کارآفرینی-توسعه پایدار روستایی-مهاجرت

 مقدمه

امروزه کار آفرینی در تمامی مباحث توسعه جای خود را باز نموده است و بسیاری از محققان درصدد هستند تا بنا بر موضوع تخصصی خود زمینه توسعه کارآفرینی را در بخش های مربوطه بررسی نمایند . شاید در این بین یکی از مهم ترین مجموعه هایی که همواره به بحث کارآفرینی توجه ویژه داشته است ،توسعه روستایی می باشد . مهم ترین مبحث در بحث های توسعه روستایی ایجاد شغل های غیر کشاورزی است و در این راستا توانمند ساختن روستاییان از اهمیت زیادی برخوردار است .

زمینه پیدایش آنچه را که امروزه توسعه روستایی نامیده می شود ، در اواخر دهه 40 یعنی زمانی که دولت اردوگاه هایی برای پناهندگان پاکستان غربی در سال 1947برپا کرد ،بوده است ، علاوه بر این اولین تظاهرات تفکر برنامه ریزی و توسعه روستایی را می توان بعد از دهه 1970 یعنی به شکست انجامیدن الگوهای توسعه به دلیل تخریب محیط زیست ، رشد بی رویه شهرها ، فقر و فلاکت روستاییان و ... جستجو کرد ]2[ . 

اولین بحثی که بوجود می آید این است که کارآفرینی روستایی چه تفاوتی با کارآفرینی در شهر دارد . البته مشخص است که اختلاف کمی وجود دارد . شاید بتوان گفت که نه در مفهوم بلکه در شیوه اجرای کارآفرینی روستایی با شهری اختلاف وجود دارد .پترین کارآفرینی روستایی را مجموع سه گزاره ذیل تعریف می کند]7[:

  • 1. نیرویی که سایر منابع را برای پاسخ گویی به یک تقاضای بی پاسخ بازار بسیج می کند .
  • 2. توانایی خلق و ایجاد چیزی از هیچ
  • 3. فرایند خلق ارزش به وسیله مجموعه واحدی از منابع در راستای بهره گیری از یک فرصت آنچه در مجموع می توان برای تعریف مقوله کارآفرینی روستایی بکار برد .

 

1-توسعه پایدار روستایی

شاید بتوان در یک کلمه توسعه را فرایندی دانست که هدفش بهبود شرایط زندگی و رفاه انسان است. در واقع توسعه باید در خدمت انسان باشد و نه انسان در خدمت آن . از طرفی این توسعه باید دوام داشته باشد و تنها محدود به یک مقطع زمانی خاص نباشد، علاوه بر این که باید با خواست و اراده انسان صورت بگیرد و در ایجاد آن خود فرد نقش داشته باشد، به عبارتی با این مفاهیم واژه پایداری را هم در توسعه گنجاندیم.

توسعه پایدار فرآیندی است که فرصت‌ها و امکان انتخاب انسان را گسترش و قابلیت‌ها او را افزایش می‌دهد. انسان‌ها بازیگران اصلی و مجریان توسعه پایدارند. هدف از توسعه پایدار، توسعه دائمی قابلیت‌های انسانی است، بنابراین با توسعه انسانی می‌توان کمبود قابلیت‌های موردنیاز دیگر توسعه پایدار را جبران کرد. هدف اصلی توسعه بهره‌مند ساختن انسان و مفهوم واقعی بهره‌مندی بهبود بخشیدن به کیفیت زندگی افراد است. افزایش درآمد و افزایش اشتغال دو ابزار ضروری برای توسعه است و نه اهداف آن؛ هدف توسعه پرورش قابلیت انسان و گسترش امکان‌های اوست]4[ .  در این جا است که می توان جایگاه کارآفرینی را در توسعه دید . کارآفرین باید خود با علاقه و آگاهی کامل خطرات یک نوآوری وایده را بپذیرد و درصدد برآید که آن ایده را به جامعه عمل درآورد . پس علاقه ، خطر پذیری ، نوآور بودن و داشتن روحیه خلاق در این بین اهمیت دارد . الیته نقش دولت ها نیز مهم است . دولت باید تسهیل گرانی را به روستاها بفرستد تا بتواند این روحیه را در روستاییان پدید آورد . خیلی مهم است که یک تسهیل گر بداند که شرایط روستا و بافت فرهنگی آن جا چگونه است . به طور مثال این موضوع در تشویق و حمایت از کارآفرینان زن اهمیت زیادی دارد . زمانی یک ایده جدید در مورد زنان به فعلیت در می آید و دوام می آورد که اکثر افراد جامعه به خصوص مردان آن روستا احساس نکنند که ممکن است جایگاه خود را در خانواده از دست بدهند ، نباید فراموش کرد که در هر جامعه ای حتی جامعه روستایی زنان زودپذیری هستند که ممکن است برخی ایده های کارآفرینانه را خیلی سریع بپذیرند و بخواهند آن را پیاده کنند، اما باید تسهیل گر مواظب باشد که این افراد با برخورد بد اهالی روستا روبرو نشوند که در آن صورت ایجاد و توسعه ایده های دیگر حتی اگر خیلی محافظه کارانه هم باشد ممکن است، غیر ممکن شود . البته طبیعی است که عقاید مذهبی جوامع روستایی هم در این رابطه مهم است .  در واقع منظور از پایداری مطابق بودن ایده کارآفرینانه با آداب رسوم عقاید و عرف مردم محلی است که سبب می شود یک ایده به عمل در آید و دوام آورد .

 

2-مقوله های کارآفرینی در روستاها

1.2-صنایع روستایی و تبدیلی:شامل فعالیت های مربوط به ساخت ،تبدیل و تعمیر می شود جزیی است از یک مجموعه بزرگتر از فعالیت های روستایی غیر کشاورزی.امور بازرگانی خدمات ساختمان و ترابری نیز فعالیت های مهمی را در متن بخش روستایی تشکیل می دهند ]1[ .  می توان نمونه هایی از این نوع صنایع را در تعمیر قطعات ماشین آلات کشاورزی و یا حتی تولید این قطعات در روستا عنوان کرد . این صنایع این خصوصیت را دارند که برای احداث آن سرمایه چندانی نیاز نیست .  به طور مثال هر فرد می تواند در گوشه ای از انبار خود یک کارخانه کوچک درست کند . از طرفی محصولات آن عموماٌ در خود روستا مصرف می شود و در واقع احتمال کمی دارد که فرد نتواند برای آن بازاری پیدا نکند . باید توجه کرد که این نوع صنایع ، عموما ٌ صنایعی هستند که نه به قصد فروش در بازارهای خارج از روستا(مثلا در شهر) بلکه برای تامین نیاز همان محل تولید می شود و دولت باید در ارایه تسهیلات به کارآفرینان همواره این جنبه را در نظر بگیرد .

مرکز پژوهش های مجلس معتقد است« این سیاست از طریق پردازش بیشتر تولیدات محلی و توسعه تولیدات کشاورزی جدید برای هر منطقه امکانپذیر می‌شود]5[‌‌».محصولاتی نظیر کمپوت سازی و یا محصولات جانبی کشاورزی نظیر پارچه بافی نمونه هایی از این نوع صنایع هستند . البته معمولا این صنایع برای بازارهای خارج روستا تولید می شوند و در واقع در هنگام سرمایه گذاری باید به کارآفرینان این موضوع را گوشزد نمود .سازمان پژوهش ها در ادامه به صنایع خدماتی هم اشاره ای می کند و می گوید «گسترش خدمات محلی و فعالیتهای تجاری با هدف کاهش نشت مخارج و مصارف از جامعه مورد نظر از دیگر استراتژی‌های مورد نظر مرکز پژوهشها به شمار می‌روند . دلیل انتخاب این استراتژی نیز این است که اشتغال در صنایع خدماتی - تولیدی سریع تر از صنایع کارخانه‌ای رشد می‌کند و در واقع احتمال موفقیت در بخش خدمات وتجارت نسبت به بخشهای راکد و بی‌رونق بیشتر است، اما عیب عمده این استراتژی این است که شاغلین بخش خدمات رغبت زیادی برای کار کردن و مستقرشدن در مناطق روستایی ندارند]5[‌‌».معمولا خدمات و صنایح خدماتی در جهان بخش وسیعی از اشتغال را به خود اختصاص داده اند و هر روز ایده های جدیدی هم در این رابطه مطرح است ، ولی کمتر می توان انتظار داشت که این گونه صنایع در روستا توسعه یابند ،در واقع صنایع خدماتی به عنوان یک توصیه به کارآفرینانی مطرح است که می خواهد در شهرها سرمایه گذاری کنند یا پروژه ای را ارایه دهند و این ایده ها در روستا چندان موفقیت آمیز به نظر نمی آیند .

2.2-صنایع دستی:از جمله صنایع ریشه‌دار در مناطق روستایی محسوب می‌شوند و به جرات می‌توان گفت روستاها زادگاه این صنایع محسوب می‌شوند. اینگونه مصنوعات یا مورد استفاده شخصی و خانوادگی قرار می‌گیرند یا اینکه به عنوان کمک‌خرج (در کنار درآمد اصلی از کشاورزی) مورداستفاده قرار می‌گیرند. مواد اولیه موردنیاز صنایع دستی, به‌وفور در مناطق روستایی موجود می‌باشد, بعلاوه اینکه نیازمند دانش فوق‌العاده یا فناوری سطح بالایی نیز نمی‌باشند. این صنایع, زمینه اشتغال مناسبی نیز برای زنان (به عنوان قشر عظیمی از جمعیت روستایی) محسوب می‌شود: از یک طرف آنان را از فضای خانه دور نکرده و از طرف دیگر با شرایط جسمانی و روحی آنان سازگاری بیشتری دارد]7[.البته هدف اولیه این صنایع در گذشته تامین نیاز خانوار بوده است، بعدها با افزایش مصنوعات ماشینی این هدف کمرنگ شده. البته باید در نظر داشت که امروزه می توان به صنایع دستی به عنوان یک منبع درآمد بالقوه نگریست . در ایران صنایعی چون فرش ، گلیم ، گبه و ساخته های مسی(نظیر سینی ،گلدان و ...)تولید شده و به بازارهای داخل و خارج صادر می شوند .

3.2-   صنعت گردشگری (توریسم) امروزه صنعت گردشگری جزو صنایع رو به رشد در جهان به شمار می رود و سرمایه گذاری های وسیعی در این زمینه صورت گرفته است . عمدتاٌ گردشگران به دو دلیل به یک کشور می روند :یا می خواهد آثار باستانی یک کشور را مشاهده نمایند و یا می خواهد از مناظر طبیعی دیدن کنند . روستاها مکانی است که به واسطه داشتن هر دو شکل بالا می توانند مورد توجه باشند یکی برای قدمت تاریخی سکونت روستاییان در یک منطقه و دیگری به علت طبیعت زیبا و بکر مناظر اطراف روستا . در این بین روستاییان می توانند به روش های زیر کسب درآمد کنند که عبارتند از :

  • 1. به عنوان راهنمای جهانگردان برای نشان دادن مکانهای دیدنی
  • 2. از طریق فروش صنایع دستی خود .چراکه جهانگردان معمولاٌ علاقه مندند از هر منطقه که بازدید می کنند یک یادگاری داشته باشند .

4.2-   فروش تولیدات اولیه خانگی:بسیاری از روستاییان با مازاد تولید خود روبرو هستند و این مازاد تولید که افزون بر نیاز های داخلی آن ها است ، می تواند برای کسب درآمد روستاییان مفید باشد . بسیاری از زنان روستایی در یک روز هفته (که به نام چهارشننبه بازار ،شنبه بازار و ...)معروف است محصولات خود اعم از منسوجات ، لبنیات ،تخم مرغ و ... را برای فروش به شهرها می برند این محصول چون بدون واسطه به شهرها می آید، ارزان تر بوده و لذا شهر نشین ها تمایل زیادی به خرید آن دارند .حتی امروزه برخی از جهانگردان نیز علاقه وافری به دیدن این بازارها و خرید از آن دارند .

 

3-زنان روستایی و کارآفرینی در روستاها

در ایران طبق آمار 1375، تنها 1/12% زنان ده ساله و بیشتر کشور از نظر اقتصادی فعالند که بیشترین فعالیت را در بخش خدمات (8/45%) و حدود 7/16% در بخش صنعت (ساخت)، اشتغال دارند.حدود 71% شاغلان بخش خدمات در گروه های آموزشی، بهداشت و مددکاری مشارکت دارند.بیشترین شاغلان زن در گروه حقوق بگیران قرار دارند (60%) و تنها 9/0% شاغلان کارفرما هستند. زنان شاغل بیشتر در نقاط شهری (56%) سکونت دارند ]6[.از آمار ذکر شده مشخص است که :

  • 1. تعداد کمی از زنان در ایران کار می کنند
  • 2. از بین کسانی که از نظر اقتصادی فعالند، بخش بسیار کمی از آن ها در روستاها زندگی می کنند .
  • 3. زنانی که کار می کنند اغلب حقوق بگیر هستند و تنها بخش بسیار کمی از آن ها کارفرما می باشند .
  • 4. شغل های مشخصی همچون کارهای آموزشی و بهداشتی وجود دارد که زنان به آن می پردازند . در واقع همانند این است که زنان تنها شغل های خاصی را مربوط به خود می بینند .

وقتی بحث کارآفرینی می شود ،معمولاٌ شغل هایی به ذهن می آید که فرد در خلق و ایجاد آن نقش داشته باشد، در واقع یک کارآفرین باید یک ایده جدید را بپروراند یا دست کم اگر سرمایه گذار یک پروژه فرد دیگر است ، فرد کارآفرین باید نقش تعیین کننده ای در شکل گیری آن داشته باشد . می توان گفت که استخدام در یک شرکت دولتی(اعم از معلمی یا پرستاری و ...)که اغلب زنان به آن می پردازند، چندان خلاقیت احتیاج ندارد(البته نوع شرکت و کار آن هم مهم است) ، در واقع به معنای این می تواند باشد(با کمی اغماض)که زنان کارآفرین کمی در کشور وجود دارند .موانع کارآفرینی زنان را می توان در سه دسته تقسیم نمود]3[:

  • 1. موانع فردی:مدودیت های خانوادگی فردی و شخصی و محیطی که یک زن در آن پرورش می یابد .
  • 2. موانع سازمانی:موانع مربوط به یک شرکت اعم از بازاریابی و مالی و غیره است
  • 3. موانع محیطی موانع عمدتا فرهنگی اجتماعی و تا حدی قانونی

بسیاری از روستاییان به علت تعلقات مذهبی یا مسایلی که در عرف یک مردم یک روستا وجود دارد، از فعالیت های اقتصادی دختران یا همسران خود جلوگیری می کنند (موانع فردی). خیلی از سازمان ها خصوصاٌ سازمان هایی که کارهای بازاریابی انجام می دهند، از استخدام زنان خودداری می کنند ،چراکه فکر می کنند ،ممکن است مردان (که اغلب وظیفه تامین معاش خانوار را بر عهده دارند) حاضر نباشند ، با زنان برخورد داشته باشند(موانع سازمانی). از طرفی در ایران زنان از کار کردن در بسیاری از مشاغل بدون اجازه همسرانشان محرومند ،یا قانون اجزه نمی دهد که زنان در برخی از مشاغل فعالیت داشته باشند . (موانع محیطی).

زنان کارآفرین در روستا با دو مشکل اساسی در هنگام ایجاد یک شغل و یا پایه ریزی یک ایده کارآفرینانه روبرو هستند که در شهرها ممکن است این مشکل کمتر نمود داشته باشد که عبارتند از :

  • 1. مسایل فرهنگی که در ایران شامل عرف و عقاید مذهبی می شود
  • 2. مسایل مالی که زنان معمولا با منابع کم مالی برای سرمایه گذاری روبرو هستند .

شاید مروجین در حل مسایل فرهنگی و اعتقادی بتوانند نقش مثبتی داشته باشند و در مورد مسایل مالی می توان صندق های اعتباری را ایجاد کرد که با مدیریت خود زنان اقدام به وام دهی با بهره کم نمایند .

 

4-کشورهای پیشرو در کارآفرینی روستایی

1.4-چین:برای حل مشکل مهاجرت روستاییان دولت چین اقدام به تأسیس و راه اندازی شرکت‌های کوچک تولیدی و صنعتی در روستاها و شهرک‌ها نمود. این شرکت‌ها، شرکت‌هایی نیمه دولتی محسوب می‌شوند که با پشتیبانی دولت و توسط جمعی از روستانشینان تأسیس شده و تحت قوانین محلی و منطقه‌ای اداره می‌شوند. دولت مرکزی چین دخالت چندانی در اداره این شرکت‌ها ندارد.مؤسسات مالی و اعتباری روستایی نقش مهمی در راه‌اندازی و پیشرفت این شرکت‌ها ایفا می‌کنند. این مؤسسات ابعاد متفاوتی دارند و هر یک نقش منحصر به فردی در ارائه خدمات مالی به روستاییان و در نتیجه اقتصاد ملی کشور دارند. این مؤسسات با اعطای وام و تسهیلات به کارآفرینان روستایی آنان را تشویق به راه‌اندازی شرکت‌های صنعتی و تولیدی می‌کنند]8[.

2.4-مالزی: در زمان استقلال مالزی، اغلب روستانشینان که بخش کشاورزی به کار اشتغال داشتند, اما پس از آن با تاکید دولت بر فعالیت‌های صنعتی, بخشی از جمعیت روستایی به فعالیت‌های صنعتی پرداختند. با اجرای برنامه های صنعتی سازی روستاها که بخش عمده‌ای از فعالیتهای آن به توسعه کارآفرینی روستایی, اختصاص داشت, گام‌های موثری در جهت توسعه اشتغال برداشته شد.در این برنامه با ارائه خدمات مشاوره و نیز برگزاری دوره‌های آموزشی, روستاییان به راه‌اندازی کسب‌ وکارهای غیرکشاورزی تشویق می‌شدند. توسعه مراکز رشد روستایی و گسترش فعالیت‌های صنعتی در این مراکز نیز فرصتهای جدیدی را برای انجام فعالیت‌های غیرکشاورزی در اختیار روستاییان قرار داد. از کل میزان اشتغالی که در سال 1999 ایجاد شد، 38/45 درصد در روستاها و از آن رقم 37/0 درصد در بخش کشاورزی بود]9[.

3.4-هند: یکی از سیاستهای دولتمردان این کشور برای کمک به روستاییان، ایجاد اشتغال برای کشاورزان بدون زمین در بخش‌های غیرکشاورزی بوده است، همچنین کشاورزان هندی با معضل بیکاری فصلی نیز روبرو هستند. برنامه دولت در این زمینه ایجاد فرصتهای شغلی برای نیروی کار روستایی در کشاورزی و بخش‌های وابسته به آن است. برنامه ملی اشتغال روستایی از طرح‌های عمده دولت هند برای حمایت از روستاییان است. این برنامه با حمایت مالی دولت مرکزی و دولتهای محلی در سال 1979 به اجرا درآمد. این برنامه تأثیر قابل ملاحظه‌ای بر شرایط زندگی جامعه روستایی داشته است. برنامه دیگری نیز در سال 1979 با هدف ایجاد اشتغال برای جوانان بیکار تدوین شد و به اجرا درآمد. در این طرح با آموزش جوانان 18 تا 35 سال، مهارت‌ها و توانمندی‌های آنها، افزایش یافت و این جوانان تشویق شدند که به کارآفرینی و خوداشتغالی روی آورند. هدف دیگر این برنامه آموزش زنان روستایی برای کارآفرینی بود ]10[.

4.4-امریکا:شرایط در امریکا با دیگر کشورها متفاوت است ، به عبارتی در امریکا به فناوری ها و آموزش نیروی انسانی بهای بیشتری می دهند . موارد زیر در توسعه کار آفرینی در روستاهای آمریکا مد نظر است که عبارتند از]11[.

  • 1. توجه به بخشهای غیرکشاورزی:به جهت ایجاد صنایع کوچک صنعتی
  • 2. تاکید بر جذب و توسعه فناوریهای جدید:برای افزایش راندمان تولیدات کشاورزی
  • 3. آموزش و تربیت نیروی انسانی ماهر و کارآمد:افرادی که آموزش های لازم پیاده سازی یک طرح را گذرانده اند .

 

نتیجه گیری

کارآفرینان موتور محرکه توسعه اقتصادی هستند و در توسعه کشاورزی و بالاخص توسعه روستایی جایگاه ویژه دارند . توسعه روستایی را نیز می توان عاملی در بهبود شرایط زندگی افراد متعلق به قشر کم درآمد ساکن روستا و خودکفا ساختن آنان در روند کلی توسعه یک کشور دانست . لذا با توجه به مفهوم کارآفرینی و توسعه روستایی می توان ارتباط این دو را فهمید . اشاره کردیم که توسعه روستایی جایگاه ویژه ای در بحث توسعه پایدار دارد و یک کارآفرین روستایی کسی است که نیروی سایر منابع را برای پاسخ گویی به یک تقاضا بی پاسخ بازار بسیج می کند .او توانایی خلق و ایجاد چیزی از هیچ را دارد .مبحث توسعه پایدار امروزه در جهت توانمند سازی روستاییان و بویژه زنان مطرح است و کارآفرینی امید زیادی را در زمینه تحقق آن پدید آورده است .کارآفرینی امروزه در روستاها توجه ویژه ای را به زنان داده و امیدوار است که امروزه بتواند مشکلات معیشتی ، اقتصادی و اجتماعی آنان را از این راه برطرف کند . در بسیاری از کشورها نظیر مالزی ، چین و هند و امریکا نیز به همین دلیل توجهات زیادی را به امر کارآفرینی در روستا داده اند و طرح هایی را برای کارآفرینی و اشتغال زنان در روستاها پیاده کرده اند . 

 

مراجع

  • 1. ایچر.کارل.کی-استاتز.جان.ام(ترجمه کریم درویشی.کوروش تاجی.ابراهیم عبقری.شهراز پورافشارو احمد حجاران)(1370)-توسعه کشاورزی در جهان سوم-انتشارات شرکت سهامی انتشار
  • 2. آسایش . حسین(1383)-اصول و روش های برنامه ریزی روستایی-انتشارات پیام نور
  • 3. شاه حسینی.علی(1383)-کارآفرینی-انتشارات آییژ
  • 4. محمد داودی.امیر حسین(1385) -توسعه پایدار و کارآفرینی در دولت-مرکز توسعه کارآفرینی-قابل دسترس در www.karafariny.com
  • 5. مرکز پژوهش های شورای اسلامی(7/5/1385)-ترغیب کارآفرینان،گسترش کارگاه های کوچک،توسعه صنایع تبدیلی و گردشگری و..تحقق استراتژی توسعه منوط به وجود مدیران کارآمد است-خبرگزاری کار ایران
  • 6. کارآفرینی زنان(1384)،روزنامه تفاهم،قابل دسترس در www.tafahomnews.com
  • 7. میرزاامینی. محمدرضا- راهکارهای توسعه کارآفرینی و اشتغالزایی روستایی-اندیشگاه شریف
  • 8. توسعه روستایی و کارآفرینی روستایی در چین(1384)،اندیشگاه شریف(رویت در روزنامه تفاهم)
  • 9. توسعه روستایی و کارآفرینی روستایی در مالزی(1384)،اندیشگاه شریف(رویت در روزنامه تفاهم)
  • 10. توسعه روستایی و کارآفرینی روستایی در هند(1384)،اندیشگاه شریف(رویت در روزنامه تفاهم)
  • 11. محمد داودی.امیر حسین(1385) ،کارآفرینی روستایی در امریکا،اندیشگاه شریف،(رویت در مرکز توسعه کارآفرینی،قابل دسترس در www.karafariny.com)
نوشته شده در تاريخ یکشنبه نوزدهم دی 1389 توسط ايوب نعمتي
قالب وبلاگ

دیکشنری آنلاین

یوزرنیم و پسورد روزانه نود 32

یوزرنیم و پسورد روزانه نود 32